De Zending

Waarheid en leugens in de Zendings PR
(Kim ten Berghe)

Zeven blinden zijn genezen! W.J. Ouweneel claimde deze genezingen in een verslag over een TRIN-reis naar Myanmar. Hij had gerekend buiten de onderzoeksijver van zendeling Marten Visser, die goede contacten in Myanmar heeft. Deze nam contact op met het blindeninstituut waar de genezingen zouden hebben plaatsgevonden. Niemand wist er iets van. Ze hadden wel wat buitenlanders op het terrein gezien, maar verder was er niets gebeurd. Verrassend is dit niet. De organisatie TRIN, met Ouweneel in haar kielzog, is al eerder door de mand gevallen met claims die niet waar bleken te zijn. Maar het is wel verontrustend dat deze organisatie, en vele andere die niet integer te werk gaan, toch door Nederlandse christenen op de rails worden gehouden. Het blijkt voor velen lastig om in de ontroerende pr-filmpjes en prachtige verhalen waarheid te onderscheiden van leugen en overdrijving.

Aan zending kun je niet verdienen. De uren die een zendeling steekt in het leren van een taal en het planten van een kerk leveren economisch gezien niets op. Daarom is bijna al het zendingswerk – en dit geldt ook voor bijvoorbeeld ongesubsidieerde christelijke hulpverlening – afhankelijk van de financiële bijdragen van achterbannen van kerken, organisaties en individuen. Dit is op zich geen probleem. Veel mensen geven met veel liefde hun gaven, zodat anderen de kans krijgen om het Evangelie te horen. Zij zien het als een voorrecht dat ze op deze manier daaraan kunnen bijdragen.
Pijnlijke constatering
Er is echter een gevaar: zendelingen en christelijke organisaties kunnen zaken mooier voorstellen dan ze zijn om de giftenstroom veilig te stellen of te vergroten. Soms omdat het geld echt nodig is om het goede werk dat gebeurt doorgang te laten vinden. Soms omdat een zendeling of (leider van) een organisatie uit is op zijn eigen eer of financieel gewin. Dit is een pijnlijke constatering, maar een feit dat vaak wordt genegeerd. Niet iedereen die zichzelf christen noemt is te vertrouwen. Ook niet iedereen die actief is in zendingswerk is te vertrouwen. Mensen met verkeerde motieven hebben vaak mooie praatjes en halen veel geld binnen, terwijl goede initiatieven moeilijk van de grond komen door gebrek aan middelen. Zo leidt het gebrek aan onderscheidingsvermogen bij christenen ertoe dat de zakken van oplichters worden gespekt en duurzaam zendingswerk wordt ondermijnd.
Vele jaren ploeteren
Een ander probleem is dat veel Nederlandse christenen, mede door verkeerde PR van zendingsorganisaties, geen goed beeld hebben van de realiteit van zendingswerk. We horen verhalen uit verre landen over opwekkingen, wonderen, bekeringen van hele stammen en grote hulpprojecten. Hierdoor gaan we denken dat dit de normale gang van zaken is. Dat is echter niet waar. De normale gang van zaken is dat zendelingen vele jaren ploeteren, dat alles wat mis kan gaan misgaat en dat er af en toe een lichtstraal van genade op het werk valt, waardoor het Evangelie voet aan de grond krijgt. Vaak begint meteen daarna de strijd van de boze om de resultaten ongedaan te maken.
Romantisch beeld
Omdat mensen dit niet weten, zijn ze geneigd hun steun te geven aan zendelingen en organisaties die met bijzondere verhalen komen. Die verhalen zouden een legitimatie zijn dat ze goed bezig zijn, wat niet zo is. Omdat deze verhalen het helaas beter doen dan de meer realistische zendingsverhalen, komen ook betrouwbare organisaties in de verleiding om in hun PR niet zozeer te overdrijven of onwaarheden te vertellen, maar wel om eenzijdig te berichten over hun werk. Positieve dingen, hoe klein ook, worden breed uitgemeten op de voorpagina, en tegenslagen, hoe rampzalig ook, krijgen een berichtje van twee regeltjes op de achterkant. Op zich is dit begrijpelijk, maar deze manier van berichtgeving houdt wel een onjuist en geromantiseerd beeld van zending in stand.
Vuistregels
Hoe kun je als leek nu weten of berichtgeving over zending betrouwbaar is? Hier zijn een paar vuistregels. Ze bieden geen honderd procent garantie, maar kunnen wel een goede indicatie geven over het betrouwbaarheidsgehalte van bepaalde berichtgeving. 
• Wees alert als het woord ‘opwekking’ wordt gebruikt. Opwekkingen komen voor, maar zijn zeldzaam. Als iemand ze meer dan eens in zijn bediening meemaakt, is dit verdacht. Bij twijfel kan het goed zijn plaatselijke nieuwsmedia op internet te raadplegen. Als er echt een opwekking op grote schaal is begonnen, zal dit doorsijpelen in de seculiere media en/of in berichtgeving van andere christelijke organisaties die in hetzelfde gebied werken. Kenmerken van een echte opwekking zijn onder andere kerkgroei, zowel in de breedte als in de diepte, het radicaal afwijzen van zonden en heidense gebruiken, een bijbelse prediking en een doorwerking daarvan in de maatschappij. 
• Wees alert op persoonsverheerlijking. Zending kan een heel lucratieve bezigheid zijn voor bepaalde narcistische personen. Zij krijgen veel aandacht en respect en als ze het slim spelen ook nog een hoop geld. Tel eens hoe vaak een bepaald persoon wordt afgebeeld in een blaadje of in beeld komt in een video en vraag je af of dat normaal is. Kijk ook hoe deze persoon wordt afgebeeld. In ene hand een bijbel, de andere hand zegenend opgeheven, omstraald door het licht van de spotlights? Dan kan het goed zijn dat je te maken hebt met een klassiek geval van een selfmade Messias. 
• Fantastische claims zijn bijna altijd verdacht. Zijn er op één dag tienduizend mensen of meer tot geloof gekomen? Dan doen ze het beter dan de Geest met Pinksteren. Worden er aan de lopende band mensen genezen? Als dit echt waar is, zullen ook andere media hiervan berichten. Daar komt bij dat ‘tot geloof komen’ vaak wordt gedefinieerd als het naar voren gaan tijdens een bijeenkomst, je hand opsteken of een briefje invullen. Er is al vaker overtuigend aangetoond dat als iedereen die op deze manier tot geloof gekomen is ook echt christen was geworden, er in elk geval in Afrika geen heiden meer zou rondlopen. 
• Leer en leven is belangrijk! We willen nog wel eens een onbijbelse leer of levensstijl door de vingers zien omdat een organisatie of persoon toch zulk goed werk doet. Maar goede daden zijn nooit een rechtvaardiging voor valse leer en al helemaal niet voor een leven in zonde. 
• Hoe wordt er om geld gevraagd? Wordt er eerlijk en concreet gezegd waar het geld voor wordt gevraagd? Zijn er jaarverslagen opvraagbaar en zien die er degelijk uit? Zijn de salarissen van de leiders niet te hoog en die van de gewone werkers niet te laag? Wees alert op manipulatieve fondswerving. Die kun je herkennen aan het schuldgevoel dat je wordt aangepraat als je niet geeft – of niet zoveel geeft als de fondswerver wil. Andere verdachte methoden zijn profetische fondswerving (‘De Heer heeft gezegd dat deze collecte 45.000 euro op gaat brengen!’), de ‘voor wat hoort wat’ fondswerving (‘De Heer zal je rijkelijk belonen, je zult een financiële doorbraak in je persoonlijk leven krijgen’), emo fondswerving (veel zielige verhalen en arme kindjes, hypnotiserende praisemuziek op de achtergrond) en ‘geld voor eer’ fondswerving, waarbij gevers op het podium worden gehaald of een eervolle vermelding krijgen. 
• Hoe wordt er gesproken over de lokale bevolking? Gedegen zendingswerk dat met de juiste motivatie wordt gedaan, kun je herkennen aan de manier waarop over de lokale bevolking wordt gesproken. Zijn het alleen ‘objecten’ die onze hulp en evangelisatie nodig hebben om uit hun ellendige bestaan te worden verlost? Of zijn het mensen met een eigen verhaal en een eigen mening; mensen die ook iets te geven hebben en waarvan wij kunnen leren? Storten wij onze hulpgoederen en onderwijs ongevraagd over hen uit? Of nemen we de tijd om hun levenswijze, wereldbeeld, maatschappelijke structuur, religieuze denkbeelden en taal te leren kennen en sluiten we daarop aan? 
• Hoe gaat de organisatie of zendeling om met problemen en fouten?Als er nooit problemen zijn, dan kun je vrijwel zeker weten dat ze onder de tafel worden gehouden. Gods werk gaat altijd gepaard met strijd. Iedereen maakt fouten, maar het is veelzeggend of deze fouten worden gerechtvaardigd of beleden. 
• Is de zendeling of organisatie bereid zijn/haar bediening, methoden, leefwijze en theologie te laten toetsen door anderen? Wordt er eerlijk en inhoudelijk ingegaan op kritiek? Als kritiek direct wordt afgedaan als een aanval op Gods werk of op Gods gezalfde, dan is er duidelijk iets te verbergen. De reactie van Ouweneel op Martin Visser was een voorbeeld van hoe het niet moet. Hij suggereerde dat Visser, door zijn verhalen over wonderen niet te geloven, tegen God aan het strijden was. Dit is een vorm van geestelijke intimidatie die iemand die gewoon de waarheid spreekt niet hoeft te gebruiken. 
Dit artikel is niet geschreven met als doel het werk van God in een kwaad daglicht te stellen. Al het zendingswerk wordt gedaan door feilbare mensen met fouten, blinde vlekken en zwakheden. Desondanks moeten we als christelijke gemeenschap niet bang zijn de schadelijke methoden, leugens, onbijbelse leer en leefwijze van sommige ‘dienaars van het Evangelie’ te ontmaskeren en er omwille van de waarheid duidelijk afstand van te nemen. 

open mail aan de heer Willem Ouweneel: 20 maart 2011

Ik hoop dat u het mij niet kwalijk neemt, dat ik niet alles invul. Mijn naam en woonmplaats zijn m.i. genoeg. Ik heb uw stukje gelezen. U heeft nogal wat te verdedigen en u doet dat met verve. Uit meerdere bronnen blijkt dat u uw resultaten wel eens overdrijft. U meent in uw stukje dat iedereen wel eens een foutje maakt, maar ik vind dat je nu juist op dit soort punten geen fout zou moeten maken. Neem bv. de blinden. Meerdere mensen verklaren dat er gewoon niets gebeurde. Dat is toch op zijn minst vreemd. Misschien kunt u eens aangeven hoe dat dan komt. En het was niet alleen Marten Visser. Anderen hebben dit ook bevestigd. Om over de bv constructies van Trin maar te zwijgen. Ik daag u m.n. over dat laatste uit om eens eerlijk te zijn. Publiceert u eens samen met de heer M. v.d. Steen uw belastbare inkomen over 2009. U weet wel, de aanslag die u van de belasting krijgt. Een scannetje is snel gemaakt toch. Dan is tenminste dat verhaal over dat "veel verdienen" uit de wereld. Die duidelijkheid is dus makkelijk te geven.

Geloven

Geloven, wat doe je ermee ?

Geloof. Een veel besproken onderwerp, vooral op internet. Maar wat is geloven of geloof. Volgens de christelijke predikanten is dat voornamelijk Jezus als je redder accepteren. Dit sluit dan aan op het verhaal dat Adam en Eva voor het eerst zondigden en Jezus uiteindelijk door God naar de aarde werd gestuurd, om deze fout ongedaan te maken. Als je Jezus tot redder aanneemt, moet je dan wel beseffen dat je zondig bent en zonder God niet in staat bent iets goeds te doen. Alles wat jij alleen doet, dat is fout en zondig. Zonder Gods genade, kom je er niet. Leef je goed, dan ben je gered. Dat gered betekent dan, dat je na je dood eeuwig zal leven. In de hemel, of over een tijdje op de nieuwe aarde, zoals God heeft beloofd dat het zal worden. Op die nieuwe aarde, zal geen kwaad heersen. Het lam zal rusten naast de leeuw.

Voor moslims is het ongeveer hetzelfde verhaal, met die uitzondering, dat Jezus geen “reddersrol” speelt. Voor de islam is Jezus slechts een profeet, die voor Mohammed kwam. Mohammed is de laatste profeet en de woorden die hij van de engel Gabriel kreeg, berusten op (volledige) waarheid.

In feite speelt geloven zich niet zo af in de wereld van nu. Men is meer op het leven na het leven gericht. Gelovigen kunnen er dan ook zijn in alle vormen en maten. Ze kunnen rijk zijn, of arm. Ze stemmen VVD, PVV , Partij voor de Dieren of groen links. Alles is mogelijk. De redding is in het geloof besloten. Wie God accepteert, zit goed, zo simpel als dat. Veel gelovigen trekken zich dan ook weinig aan van de wereld om hen heen. Ze eten vlees uit de bio-industrie en zijn zich vaak onbewust van de wijze waarop daar dieren worden mishandeld. Ze kunnen investeren in bedrijven die het leefmilieu van de dieren zodanig verpesten, dat uitsterven van die diersoorten de consequentie is. Gelovigen kunnen zonder enige spier te vertrekken, bonussen opstrijken terwijl ze hun werknemers met het minimumloon (of liever lager) afschepen. Ze ploeger natuurgebieden om, om er landbouw te bedrijven of gebouwen op te zetten. Ze kunnen voor oorlogen zijn en die zelfs ten uitvoering brengen. Ook al weten ze, dat ze dat op foute gronden doen, kortom, ze houden geen enkele rekening met de natuur en de wereld.

En in hun kerken wordt niet aan bewustwording gedaan. Ok, sommigen geven een centje aan Greenpeace, of doneren aan het  Wereld Natuurfonds, maar vaak is daar dan alles mee gezegd. Geen enkele voorganger, priester of prediker, staat stil bij de wijze waarop een  bekende hamburgerketen, zijn kippen fokt of zijn vlees vandaan haalt. Geen enkele voorganger praat over de wijze waarop men (lees wij) in onze drift tot veel verdienen, de natuur verpesten en de leefruimte van dieren zodanig aantasten, dat hun leven onmogelijk wordt. Gen enkele voorganger zal wijzen op de gevaren van kernenergie en op de op wereldschaal dreigende vervuiling van de oceanen, met olie. Integendeel. Gesproken wordt over Jezus accepteren en tot God komen, al of niet gestaafd met frasen uit een boek, dat ongeveer 1700 jaar oud is en voor het eerst werd samengesteld door de vroegere Roomse kerk.

De vraag hoe Jezus zou aankijken tegen het veel verdienen, tegen de bio-industrie, tegen de bonuscultuur, tegen de werkloosheid, tegen het bezuinigen op uitkeringen, tegen de wijze waarop minder validen in onze moderne maatschappij worden weggezet.. die vraag komt in de kerk niet of nauwelijks aan de orde. Laat ons bidden is de boodschap, en we gaan over tot de orde van de dag. Wij zijn gered, niets verandert echt. De vraag wat er zou veranderen op de wereld (menselijker worden) als we allemaal echt gaan geloven, wordt in kerken gewoon niet gesteld.
-----

Note:
In de bijbel staat dat de mens heer en meester over het dier is; dat het dier aan de mens ter beschikking staat (rentmeesterschap)
Nergens in de bijbel staat dat dieren onder de omstandigheden van de bio-industrie zouden mogen worden gehouden. De vraag is dus of wij, als gelovigen, voor ons goedkope stukje vlees (en voor het verdienen door de bioindustrie) toe staan dat dieren op deze manier worden misbruikt en als "ding" worden gezien.